Herriak existitu behar du

PrintFriendly and PDF
Eneko Bidegain
Eneko Bidegain
Enseignant en communications audio-visuelles à l'Université Mondragon. Ex-journaliste de Berria. Ecrivain.
D'autres articles

Berriki, psikiatra eta psikoterapeuta baten kronika entzun nuen France Inter irratian: Robert Neuburger zuen izena, eta hark zioen pertsonentzat, ez dela aski bizitzea, baitezpadakoa dela existitzea, existitzen direlako kontzientzia edukitzea.

Hatsa hartzen dugun heinean edo bihotz taupadak dauzkagun heinean, bizi gara. Baina ez da aski.

Eta bikotekide bat edota lan bat edo biak edukitzearen funtzioetariko bat existentzia ematea dela argitu zuen. Hala nola, pertsona horrek bikotekidea baldin badu, bikotekide horren bitartez existitzen da, haren begietan existitzen da eta bikotekidea existiarazten du. Horregatik, bikoteen bereiztean, maiz haustura ere izaten dela zioen, existentziak zerbait galtzen duelako. Lana galtzean ere ez dela bakarrik soldata galtzen adierazi zuen: lan bat baldin badugu, okupazio bat dugu, funtzio bat dugu eta gizartean existentzia bat. Zenbat aldiz galdetzen diogu besteari zer lan egiten duen? Lanik ez badugu, existitzen ez garelako beldurra sartzen zaigula azaldu zuen Neuburgerrek.

europe-peuples-caucase

Ene ustez, gogoeta hori maila kolektibora ere zabal daiteke. Euskal Herria bizi da, euskara bizi da. Baina existitzen da? Batzuen begietan bai, besteen begietan ez; gisa batera bai, beste gisara ez. Munduko estatu-nazioak biltzen dituen Nazio Batuen Erakundean ez da existitzen, hasteko. Europako edo munduko kirol lehiaketetan ere ez dauka lekurik, euskaldunak Frantziako edo Espainiako selekzioetan ari direlako. Nortasun agiriak erakustean ere, euskaldunak ez dira existitzen: edo frantsesak gara, edo espainiarrak. Estatu gisa ez existitzearen eguneroko ondorio materialen zerrenda luzea da: herri barneko telefono deiak nazioarteko deiak izan daitezke Euskal Herrian, posta zerbitzuan beste hainbeste arazo, administrazioan ere bai, eta abar.

Kolektiboki, egoera hori ez dugu aise bizi. Hori adierazten du « Euskal Herria », « Pays Basque » edo « Basque Country » hitza agertzean senti dezakegun plazera, existentzia ofizialik ez badugu ere, existentzia kolektibo ttipi baten ezaugarri direlako. Existentzia horren irudia baikorra izan daiteke edo ez, baina bederen gabezia bat estaltzen digu. Baina, funtsean, ez gaitu guztiz asetzen. Euskal Autonomia Erkidegoak badauka existentzia kutsu bat, baina ez da maila berekoa eta, bereziki, Euskal Herriari ez dio aitortzen existentzia bere osotasunean (are gutiago, EAEri « Pays Basque » izendapena emanez). Hizkuntzaren ofizialtasuna (edo ofizialtasun falta) ere existentzia kolektiboarekin lot daiteke. Iparraldean, euskara ez da existitzen, lagunartean edo etxean ez bada. Baina ofizialki, ez balitz bezala da. Eta horrek, bai kolektiboki, bai norbanako gisa, ulertarazten digu gure izaerak edo gure nortasunak ez duela baliorik besteen aitzinean. Ez garela existitzen.

Indibidualki ere, existentzia kolektibo horren beharra sentitzen dugu. Gure buruak aurkezterakoan edo definitzerakoan, zer lan egiten dugun bezala, zein nortasun dugun zehaztu ohi dugu. Frantses batek ez du ulertzen grina hori, existentzia kolektiboaren falta ez duelako nabari. Aleman bati galdetzen bazaio ea austriarra den, eta honek erantzuten badu, « ez, alemana naiz », galdetu duenak ulertuko du erantzun duenak normala zen zuzenketa bat baizik ez duela egin. Euskaldun bati galdetzen bazaio ea frantsesa den, eta honek erraten badu « ez naiz frantsesa, euskalduna naiz », erantzun horri aldarrikapen kutsua ikusten zaio (eta badauka), eta ez dute denek begi onez ikusten. Hori bera da existentzia ukatu baten lekuko, eta existentzia horren ukapena bizi ez dutenek ez dakite zer den, eta horregatik anitzek ez dute ulertzen aldarrikapen hori. Baina, funtsean, nortasun horren ukapenak ondorio psikologikoak ditu gure baitan, bai kolektiboki, bai indibidualki.

Orain, batek erran dezake herriak ez duela deus balio existentzia ofiziala baldin badu, baina ez bada bizi. Euskal estatu erdaldun bat zer litzateke? Zertarako existitu, herria hiltzen bada? Argi da, herria ez bada bizi, ez dela existituko. Baina argi da ere, ez bada existitzen, bizitzeko zailtasunak izanen dituela, bere existentzia ukatzen duten estatu horiek berek oxigenoa xurgatzen diotelako. Existituz, hatsa ukanen luke herri honek.